Πόσο κοντά βρίσκεται η Λαμία στην «πόλη των 15 λεπτών»;
Case Study #1 — Λαμία
Στο προηγούμενο άρθρο έθεσα ένα ερώτημα:
Μήπως κάποιες μικρές και μεσαίες ελληνικές πόλεις είναι ήδη, σε σημαντικό βαθμό, «πόλεις των 15 λεπτών», χωρίς να το γνωρίζουν ή χωρίς να το ονομάζουν έτσι;
Η αφορμή ήταν μια πρόσφατη τυχαία διαμονή μου στη Λαμία.
Μικρές αποστάσεις. Ζωντανές πλατείες. Οικογένειες και παιδιά στον δημόσιο χώρο. Εμπόριο, εστίαση και υπηρεσίες συγκεντρωμένα σε έναν σχετικά συμπαγή αστικό ιστό. Αστική συγκοινωνία και ταξί. Άνθρωποι που περπατούν.
Η πρώτη εικόνα ήταν ενδιαφέρουσα.
Αλλά μια προσωπική παρατήρηση δεν αρκεί.
Αυτή τη φορά λοιπόν προσπάθησα να δω τη Λαμία όχι ως επισκέπτρια, αλλά ως case study.
Τι θα σήμαινε «15-minute Lamia»;
Η πόλη των 15 λεπτών δεν σημαίνει ότι όλα πρέπει να βρίσκονται ακριβώς 15 λεπτά από την κεντρική πλατεία.
Στην πραγματικότητα, το μοντέλο είναι πολύ πιο ενδιαφέρον.
Σημαίνει ότι ο κάτοικος κάθε γειτονιάς θα πρέπει να μπορεί να καλύψει ένα μεγάλο μέρος των καθημερινών αναγκών του — αγορά, εκπαίδευση, πρωτοβάθμια υγεία, πράσινο, άθληση, κοινωνική ζωή, πολιτισμό και δημόσιες υπηρεσίες — με μικρές μετακινήσεις και χωρίς να είναι υποχρεωμένος να χρησιμοποιεί συνεχώς αυτοκίνητο.
Άρα το σωστό ερώτημα δεν είναι:
«Πόσα πράγματα βρίσκονται 15 λεπτά από το κέντρο της Λαμίας;»
Είναι:
«Πόσοι κάτοικοι της Λαμίας μπορούν να καλύψουν τις βασικές ανάγκες της καθημερινότητάς τους μέσα σε 15 λεπτά από το σπίτι τους;»
Και εκεί αλλάζει εντελώς η συζήτηση.
1. Το μέγεθος είναι πλεονέκτημα
Η Δημοτική Κοινότητα Λαμιέων έχει περίπου 47.500 κατοίκους, ενώ ολόκληρος ο Δήμος περίπου 66.700.
Πρόκειται επομένως για μια κλίμακα πολύ διαφορετική από αυτή μιας μεγάλης μητρόπολης.
Ο σχετικά συμπαγής αστικός ιστός και οι μικρότερες αποστάσεις δημιουργούν ένα σημαντικό αρχικό πλεονέκτημα.
Μια μεσαία ελληνική πόλη δεν χρειάζεται απαραίτητα να ξανασχεδιαστεί από την αρχή για να προσεγγίσει το μοντέλο των 15 λεπτών.
Μπορεί να χρειάζεται κυρίως να συνδέσει καλύτερα όσα ήδη διαθέτει.
2. Η καθημερινή ζωή βρίσκεται ήδη σε μικρές αποστάσεις
Στον κεντρικό ιστό της Λαμίας υπάρχει μεγάλη συγκέντρωση εμπορίου, εστίασης, υπηρεσιών, δημόσιων λειτουργιών και κοινωνικής ζωής.
Οι κεντρικές πλατείες δεν λειτουργούν απλώς ως σημεία διέλευσης.
Είναι χώροι συνάντησης.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Μια πόλη των 15 λεπτών δεν είναι απλώς μια πόλη μικρών αποστάσεων. Είναι μια πόλη όπου η εγγύτητα δημιουργεί καθημερινή ζωή στη γειτονιά και στον δημόσιο χώρο.
Σε αυτό το επίπεδο, η Λαμία φαίνεται να διαθέτει ήδη ένα σημαντικό μέρος της απαραίτητης αστικής «πρώτης ύλης».
3. Οι συγκοινωνίες υπάρχουν — αλλά τα 15 λεπτά απαιτούν κάτι περισσότερο
Το Σχέδιο Αστικής Προσβασιμότητας του Δήμου καταγράφει 25 γραμμές αστικής συγκοινωνίας, ενώ στην περιοχή παρέμβασης καταγράφονται 30 στάσεις.
Υπάρχει επίσης σύνδεση με το Νοσοκομείο, το οποίο βρίσκεται έξω από τον στενό κεντρικό πυρήνα.
Αυτό είναι θετικό.
Το μοντέλο όμως δεν κρίνεται μόνο από το εάν υπάρχει λεωφορείο.
Κρίνεται από τη συχνότητα, την αξιοπιστία, την προσβασιμότητα των στάσεων και κυρίως από το εάν διαφορετικοί τρόποι μετακίνησης — περπάτημα, ποδήλατο, λεωφορείο — λειτουργούν ως ένα ενιαίο δίκτυο καθημερινής κινητικότητας.
4. Το ποδήλατο μπορεί να αλλάξει την πραγματική ακτίνα των 15 λεπτών
Η Λαμία διαθέτει πλέον σύστημα κοινόχρηστων ηλεκτρικών ποδηλάτων, ενώ το Σχέδιο Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας προβλέπει ασφαλείς ποδηλατικές συνδέσεις περιοχών όπως ο Σταυρός, τα Καλύβια, το Παγκράτι, η Νέα Μαγνησία, η Ροδίτσα και η Μεγάλη Βρύση με το κέντρο.
Αυτό είναι ίσως σημαντικότερο απ’ όσο φαίνεται.
Τα 15 λεπτά με τα πόδια αντιστοιχούν σε μια σχετικά περιορισμένη ακτίνα.
Τα ίδια 15 λεπτά με ένα ασφαλές ποδήλατο ή ηλεκτρικό ποδήλατο μπορούν να εντάξουν πολύ περισσότερες γειτονιές στην καθημερινή πόλη.
Επομένως, για τη Λαμία, το ποδήλατο δεν είναι απλώς μια «πράσινη» προσθήκη.
Μπορεί να αποτελέσει βασικό εργαλείο αστικής προσβασιμότητας.
5. Υπάρχει όμως ένας παράγοντας που οι χάρτες αποστάσεων δεν δείχνουν: το ανάγλυφο
Η Λαμία δεν είναι επίπεδη πόλη.
Και αυτό έχει σημασία.
Ένας χάρτης μπορεί να δείχνει ότι ένας προορισμός απέχει 900 μέτρα από ένα σπίτι.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι εξίσου προσβάσιμος για όλους.
Η ανηφόρα που για έναν νέο άνθρωπο αποτελεί μια απλή διαδρομή μπορεί να είναι σημαντικό εμπόδιο για έναν ηλικιωμένο, έναν γονιό με παιδικό καρότσι ή έναν άνθρωπο με κινητική δυσκολία.
Άρα:
Η πόλη των 15 λεπτών δεν πρέπει να μετρά μόνο χιλιόμετρα. Πρέπει να μετρά πραγματική πρόσβαση.
Πεζοδρόμια, κλίσεις, διαβάσεις, σκίαση, ασφάλεια, καθιστικά, προσβασιμότητα και ποιότητα της διαδρομής είναι εξίσου σημαντικά με την απόσταση.
Ο Δήμος έχει ήδη εκπονήσει Σχέδιο Αστικής Προσβασιμότητας που αναγνωρίζει αρκετές από αυτές τις ανάγκες.
6. Το μεγαλύτερο ερώτημα δεν βρίσκεται στο κέντρο — βρίσκεται στις γειτονιές
Το κέντρο της Λαμίας φαίνεται να πληροί αρκετές από τις προϋποθέσεις μιας πόλης μικρών αποστάσεων.
Αυτό όμως δεν αρκεί.
Το πραγματικό τεστ βρίσκεται έξω από αυτό.
Τι συμβαίνει στο Παγκράτι;
Στη Νέα Μαγνησία;
Στα Καλύβια;
Στη Ροδίτσα;
Πόσο εύκολα μπορεί ο κάτοικος κάθε περιοχής να φτάσει σε supermarket, φαρμακείο, σχολείο, γιατρό, πάρκο ή στάση λεωφορείου;
Μια πραγματική 15-minute city δεν μπορεί να έχει μόνο ένα κέντρο 15 λεπτών. Πρέπει να έχει γειτονιές 15 λεπτών.
Και αυτό είναι το σημείο που χρειάζεται πλέον πραγματική χαρτογράφηση.
7. Υπάρχει ήδη ένα σημαντικό θεμέλιο
Η Λαμία δεν ξεκινά από το μηδέν.
Διαθέτει εγκεκριμένο Σχέδιο Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας, Σχέδιο Αστικής Προσβασιμότητας και Στρατηγική Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης 2021–2027.
Η τελευταία προβλέπει 20 εκατ. ευρώ επιλέξιμης δημόσιας δαπάνης.
Υπάρχουν επίσης παρεμβάσεις για κοινόχρηστα ηλεκτρικά ποδήλατα, έξυπνες διαβάσεις και άλλες δράσεις βιώσιμης κινητικότητας.
Τα κομμάτια λοιπόν υπάρχουν.
Το ενδιαφέρον ερώτημα είναι εάν μπορούν να συνδεθούν κάτω από έναν κοινό, απλό και μετρήσιμο στόχο:
Πόσοι κάτοικοι της Λαμίας μπορούν να έχουν μια καλή καθημερινή ζωή σε απόσταση 15 λεπτών;
Και μια δεύτερη διάσταση: μπορεί αυτό να γίνει αναπτυξιακό πλεονέκτημα;
Μεταξύ των απογραφών 2011 και 2021 ο πληθυσμός του Δήμου Λαμιέων μειώθηκε από περίπου 75.300 σε 66.700 κατοίκους.
Αυτό μετατρέπει τη συζήτηση σε κάτι μεγαλύτερο από βιώσιμη κινητικότητα.
Για μια μεσαία ελληνική πόλη, η ποιότητα της καθημερινότητας μπορεί να αποτελέσει πολιτική προσέλκυσης και διατήρησης κατοίκων.
Μικρές αποστάσεις.
Προσιτότερη κατοικία σε σχέση με τις μεγάλες μητροπόλεις.
Υπηρεσίες κοντά στο σπίτι.
Λιγότερος χαμένος χρόνος στις μετακινήσεις.
Δημόσιος χώρος.
Πρόσβαση στη φύση και στην ευρύτερη περιοχή.
Και, σε μια εποχή όπου ένα μέρος της εργασίας μπορεί να πραγματοποιείται εξ αποστάσεως, μια μεσαία πόλη μπορεί να αρχίσει να ανταγωνίζεται τις μεγάλες όχι στο μέγεθος, αλλά στην ποιότητα της καθημερινής ζωής.
Είναι λοιπόν η Λαμία πόλη των 15 λεπτών;
Δεν έχουμε ακόμη αρκετά δεδομένα για να απαντήσουμε «ναι».
Αλλά έχουμε αρκετά για να πούμε κάτι ίσως πιο ενδιαφέρον:
Η Λαμία φαίνεται να διαθέτει το μέγεθος, τη δομή και αρκετές από τις υποδομές μιας δυνητικής πόλης των 15 λεπτών.
Αυτό που λείπει είναι να δούμε όλα αυτά ως ενιαίο σύστημα.
Και να τα μετρήσουμε.
Γειτονιά προς γειτονιά.
Υπηρεσία προς υπηρεσία.
Όχι μόνο με βάση την απόσταση, αλλά με βάση την πραγματική δυνατότητα πρόσβασης.
Τι θα συνέβαινε λοιπόν αν η Λαμία γινόταν η πρώτη ελληνική πόλη που θα χαρτογραφούσαμε με αυτόν τον τρόπο;
Ίσως τότε η συζήτηση για τις «πόλεις των 15 λεπτών» στην Ελλάδα να έπαυε να είναι μια ενδιαφέρουσα ευρωπαϊκή ιδέα.
Και να γινόταν ένα πρακτικό εργαλείο για το πώς θέλουμε να ζούμε στις ελληνικές πόλεις.
Case Study #1: Λαμία.
Η αρχή μιας μεγαλύτερης χαρτογράφησης.
