Πόλεις των 15 λεπτών: από την ιδέα στη χρηματοδότηση

Posted on 2 Σεπτεμβρίου, 2026 by msotiriadou | Leave a comment

Τι μπορούν να διεκδικήσουν σήμερα οι ελληνικές πόλεις;

Στα δύο προηγούμενα άρθρα αυτής της σειράς ξεκίνησα από μια απλή παρατήρηση.

Μήπως κάποιες μικρές και μεσαίες ελληνικές πόλεις βρίσκονται ήδη πιο κοντά στο μοντέλο της «πόλης των 15 λεπτών» απ’ όσο πιστεύουμε;

Στη συνέχεια χρησιμοποίησα τη Λαμία ως πρώτο case study και το ερώτημα έγινε πιο συγκεκριμένο:

Τι θα χρειαζόταν για να μετρήσουμε την πραγματική πρόσβαση στις καθημερινές ανάγκες, γειτονιά προς γειτονιά;

Υπάρχει όμως ένα τρίτο, απολύτως πρακτικό ερώτημα:

Ποιος θα χρηματοδοτήσει αυτή τη μετάβαση;

Η απάντηση είναι πιο ενδιαφέρουσα απ’ όσο περίμενα.

Δεν υπάρχει ένα μοναδικό ευρωπαϊκό «Ταμείο για τις πόλεις των 15 λεπτών».

Υπάρχει όμως ένα ολόκληρο οικοσύστημα ευρωπαϊκών και εθνικών χρηματοδοτικών εργαλείων, μέσα από το οποίο μπορούν να χρηματοδοτηθούν διαφορετικά κομμάτια της ίδιας στρατηγικής.

Και από σήμερα 1η Σεπτεμβρίου 2026 υπάρχει πλέον μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ευκαιρία και για την Ελλάδα.

1. DUT 2026: η πρόσκληση που μιλά κυριολεκτικά για «15-minute City»

Η ευρωπαϊκή σύμπραξη Driving Urban Transitions (DUT) συγχρηματοδοτείται από το Horizon Europe και έχει τρεις βασικές διαδρομές μετάβασης.

Η μία ονομάζεται:

15-minute City Transition Pathway.

Δεν πρόκειται επομένως για έμμεση σύνδεση ενός γενικού περιβαλλοντικού προγράμματος με την ιδέα της πόλης των 15 λεπτών.

Εδώ η «15-minute City» αποτελεί το ίδιο το αντικείμενο της χρηματοδότησης.

Η DUT Call 2026 άνοιξε την 1η Σεπτεμβρίου 2026 και η πρώτη φάση υποβολής προτάσεων ολοκληρώνεται στις 17 Νοεμβρίου 2026.

Τα projects μπορούν να διαρκέσουν έως 36 μήνες και συνήθως αναμένεται να ζητούν συνολική χρηματοδότηση της τάξης του €1–2 εκατ.

Για την υποβολή απαιτείται διεθνές consortium τουλάχιστον τριών χρηματοδοτούμενων εταίρων από τρεις συμμετέχουσες χώρες και πρέπει να συμμετέχει τουλάχιστον μία δημοτική ή άλλη αστική αρχή.

Και η Ελλάδα συμμετέχει.

Η Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας έχει δεσμεύσει:

Ελληνική συμμετοχή στη DUT Call 2026 Ποσό

Συνολικός προϋπολογισμός ΓΓΕΚ €1.000.000

Μέγιστη χρηματοδότηση πρότασης με Έλληνα εταίρο €180.000

Μέγιστη χρηματοδότηση πρότασης με Έλληνα συντονιστή €220.000

Αυτό είναι σημαντικό.

Ένας ελληνικός Δήμος δεν χρειάζεται απλώς να παρακολουθεί τι κάνουν άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.

Μπορεί να συμμετάσχει στη δημιουργία και δοκιμή των επόμενων λύσεων.

2. Τι θέλει να χρηματοδοτήσει φέτος η Ευρώπη;

Οι τρεις θεματικές του 15-minute City Transition Pathway για το 2026 είναι αποκαλυπτικές.

1. Επαναχρησιμοποίηση υφιστάμενων αστικών δομών και χώρων

Όχι απαραίτητα νέες κατασκευές.

Επαναξιοποίηση όσων υπάρχουν ήδη και προσαρμογή τους στις νέες ανάγκες της πόλης.

2. Συντονισμός της μετάβασης στη βιώσιμη κινητικότητα

Εδώ η προσέγγιση είναι ευρύτερη από έναν ακόμη ποδηλατόδρομο.

Η DUT ζητά συνεργασία Δήμων, επιχειρήσεων, μεγάλων εργοδοτών, νοσοκομείων, πανεπιστημίων και παρόχων μεταφορών ώστε να αλλάξει συνολικά ο τρόπος καθημερινής μετακίνησης.

Περπάτημα.

Ποδήλατο.

Δημόσια συγκοινωνία.

Shared mobility.

Ακόμη και hybrid work και coworking μπορούν να εξεταστούν ως εργαλεία μείωσης των καθημερινών μετακινήσεων.

3. Οικονομίες γειτονιάς

Ίσως η πιο ενδιαφέρουσα θεματική.

Η DUT αναγνωρίζει κάτι που συχνά λείπει από τη δημόσια συζήτηση για την πόλη των 15 λεπτών:

Δεν αρκεί να μπορείς να περπατήσεις στη γειτονιά σου. Πρέπει να έχεις και λόγο να το κάνεις.

Καταστήματα.

Υπηρεσίες.

Μικρές επιχειρήσεις.

Εργασία.

Κοινωνική ζωή.

Καθημερινές ανάγκες.

Η αποδυνάμωση του τοπικού εμπορίου και η μεταφορά δραστηριοτήτων σε μεγάλες εγκαταστάσεις εκτός πόλης αυξάνει τις αναγκαστικές μετακινήσεις.

Επομένως η «πόλη των 15 λεπτών» δεν είναι μόνο πολεοδομική ή περιβαλλοντική πολιτική.

Είναι και πολιτική τοπικής οικονομικής ανάπτυξης.

3. ΕΣΠΑ: η μεγάλη ελληνική δεξαμενή χρηματοδότησης

Η DUT είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα για καινοτόμα διεθνή projects.

Δεν είναι όμως το μοναδικό — ούτε απαραίτητα το μεγαλύτερο — εργαλείο για τις ελληνικές πόλεις.

Στο ΕΣΠΑ 2021–2027, μέσω των Ολοκληρωμένων Χωρικών Επενδύσεων και της Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης, έχουν προβλεφθεί περίπου:

€1,1 δισ.

δημόσιας δαπάνης από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης για τη Βιώσιμη Αστική Ανάπτυξη στην Ελλάδα.

Και σε αυτά προστίθενται πόροι από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ και το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης.

Εδώ βρίσκεται πιθανότατα το μεγαλύτερο πεδίο εφαρμογής μιας ελληνικής στρατηγικής 15-minute city.

Γιατί μπορούν να ενταχθούν διαφορετικές παρεμβάσεις:

αναπλάσεις δημόσιου χώρου,
βιώσιμη κινητικότητα,
πεζή μετακίνηση και ποδήλατο,
προσβασιμότητα,
πράσινες υποδομές,
κοινωνικές υπηρεσίες,
ψηφιακές εφαρμογές,
πολιτισμός,
τοπική επιχειρηματικότητα.

Η Λαμία, που εξετάσαμε στο προηγούμενο άρθρο, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Η εγκεκριμένη Στρατηγική Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης 2021–2027 του Δήμου Λαμιέων διαθέτει €20 εκατ. επιλέξιμης δημόσιας δαπάνης, με χρηματοδότηση από το Πρόγραμμα «Στερεά Ελλάδα», το ΕΤΠΑ και το ΕΚΤ+.

Άρα πολλά από τα κομμάτια που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια «15-minute Lamia» έχουν ήδη χρηματοδοτικό πλαίσιο.

Το επόμενο βήμα είναι να συνδεθούν μεταξύ τους με έναν κοινό, μετρήσιμο στόχο.

4. European Urban Initiative: οι πόλεις ως εργαστήρια καινοτομίας

Υπάρχει και ένα διαφορετικό ευρωπαϊκό εργαλείο.

Η European Urban Initiative – Innovative Actions χρηματοδοτεί πόλεις ώστε να δοκιμάζουν καινοτόμες λύσεις στην πράξη.

Η τέταρτη πρόσκληση του 2026 διέθεσε:

EUI Innovative Actions – Call 4 Στοιχεία

Συνολικός προϋπολογισμός €60 εκατ.

Μέγιστη χρηματοδότηση ΕΤΠΑ (ERDF) ανά έργο €2 εκατ.

Μέγιστη διάρκεια έργου 2 χρόνια

Ελάχιστος πληθυσμός επιλέξιμης αστικής αρχής 25.000 κάτοικοι

Προτάσεις που υποβλήθηκαν 487

Κράτη-μέλη από τα οποία υποβλήθηκαν προτάσεις 26

Η πρόσκληση έχει πλέον κλείσει και τα αποτελέσματα αναμένονται τον Νοέμβριο 2026.

Η Ελλάδα ήταν 3η σε αριθμό υποβληθεισών προτάσεων, μετά την Ιταλία και την Ισπανία.

Αυτό δεν είναι απλώς στατιστικό. Υποστηρίζει ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα του άρθρου: οι ελληνικές πόλεις ήδη διεκδικούν ενεργά ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για αστική καινοτομία.

Υπάρχει όμως ένα στοιχείο που αξίζει να προσέξουμε.

Μετά την Ιταλία και την Ισπανία, η Ελλάδα ήταν τρίτη σε αριθμό προτάσεων.

Οι ελληνικές πόλεις επομένως δεν είναι απούσες από την ευρωπαϊκή αστική καινοτομία.

Το αντίθετο.

Υπάρχει ήδη σημαντική κινητοποίηση, οι ελληνικές πόλεις ήδη διεκδικούν ενεργά ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για αστική καινοτομία.

5. Horizon Europe – Cities Mission

Σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα βρίσκεται η ευρωπαϊκή αποστολή Climate-Neutral and Smart Cities.

Για την τρέχουσα πρόσκληση του 2026 διατίθενται συνολικά €85,5 εκατ., με προθεσμία την 8η Οκτωβρίου 2026.

Ένα από τα τρία θέματα αφορά άμεσα:

Ενεργειακά αποδοτικές αστικές και περιαστικές δημόσιες συγκοινωνίες, συμπληρωμένες από shared mobility.

Εδώ μπαίνουμε περισσότερο στον χώρο της έρευνας, της καινοτομίας, της τεχνολογίας και των μεγάλων διεθνών συνεργασιών.

Όμως το μήνυμα παραμένει το ίδιο:

Η Ευρώπη δεν χρηματοδοτεί πλέον την αστική κινητικότητα ως απομονωμένο τεχνικό ζήτημα.

Τη συνδέει με ενέργεια, κλιματική ουδετερότητα, ποιότητα ζωής και συνολικό σχεδιασμό της πόλης.

6. Και δεν είναι όλα τα ευρωπαϊκά εργαλεία «χρήματα για έργα»

Ένα καλό παράδειγμα είναι το URBACT.

Το URBACT λειτουργεί κυρίως ως ευρωπαϊκό δίκτυο ανταλλαγής τεχνογνωσίας, μεταφοράς καλών πρακτικών και ολοκληρωμένου αστικού σχεδιασμού.

Και εδώ υπάρχει ένα ελληνικό παράδειγμα που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή.

Κομοτηνή.

Η πρακτική «Accessible City for All» της Κομοτηνής αναγνωρίστηκε ως URBACT Good Practice.

Σήμερα ο Δήμος Κομοτηνής είναι επικεφαλής εταίρος του ευρωπαϊκού Transfer Network CALL – Accessible City for ALL, μέσω του οποίου η εμπειρία της πόλης μεταφέρεται σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.

Τα αποτελέσματα της Κομοτηνής είναι εντυπωσιακά:

περίπου 20 km προσβάσιμων διαδρομών,
90% των σχολικών κτιρίων προσβάσιμα,
47 από τις 60 παιδικές χαρές προσβάσιμες,
75% των δημοτικών κτιρίων προσβάσιμα,
προσβάσιμες αθλητικές εγκαταστάσεις, πανεπιστήμιο και άλλες βασικές υποδομές.

Αυτό μας δείχνει κάτι πολύ σημαντικό.

Η ελληνική πόλη δεν χρειάζεται πάντα να εισάγει την καλή πρακτική από το εξωτερικό. Μπορεί και να την εξάγει.

Ένας χάρτης χρηματοδότησης αντί για ένα πρόγραμμα

Αν συγκεντρώσουμε τα βασικά εργαλεία, η εικόνα γίνεται πιο καθαρή:

Εργαλείο Κατάλληλο κυρίως για Κατάσταση 1/9/2026

DUT – 15-minute City Πιλοτικές λύσεις, έρευνα, κινητικότητα, εγγύτητα, οικονομία γειτονιάς 🟢 Ανοιχτό

ΕΣΠΑ – ΒΑΑ/ΟΧΕ Υποδομές, αναπλάσεις, υπηρεσίες, κινητικότητα, κοινωνικές δράσεις 🟢 Σε υλοποίηση

Horizon Cities Mission Μεγάλης κλίμακας έρευνα/καινοτομία, μεταφορές, ενέργεια, smart city 🟢 Ανοιχτή πρόσκληση

European Urban Initiative Καινοτόμα πιλοτικά έργα πόλεων 🟡 Call 4 έκλεισε – αναμένονται αποτελέσματα

URBACT Σχεδιασμός, δίκτυα πόλεων, μεταφορά τεχνογνωσίας 🔵 Διαφορετικού τύπου εργαλείο

Το σημαντικό συμπέρασμα είναι ότι δεν πρέπει να ψάχνουμε ένα πρόγραμμα που θα χρηματοδοτήσει ολόκληρη την πόλη των 15 λεπτών.

Πρέπει πρώτα να υπάρχει στρατηγική.

Και μετά κάθε κομμάτι της να συνδέεται με το κατάλληλο εργαλείο.

Τι θα μπορούσε λοιπόν να κάνει σήμερα ένας ελληνικός Δήμος;

Θα ξεκινούσα όχι από την ερώτηση:

«Ποιο πρόγραμμα είναι ανοιχτό;»

Αλλά από μια διαφορετική:

«Πού βρίσκονται τα κενά των 15 λεπτών στην πόλη μου;»

Ποιες γειτονιές δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες;

Πού διακόπτεται η ασφαλής πεζή διαδρομή;

Πού λείπει η σύνδεση με δημόσια συγκοινωνία;

Πού μπορεί ένα ποδήλατο να μειώσει πραγματικά την εξάρτηση από το αυτοκίνητο;

Ποιες γειτονιές χάνουν καταστήματα και καθημερινές υπηρεσίες;

Ποιοι δημόσιοι χώροι ή κτίρια παραμένουν αναξιοποίητοι;

Και κυρίως:

ποιοι κάτοικοι αποκλείονται από την πόλη των 15 λεπτών, ακόμη κι αν στον χάρτη φαίνονται κοντά;

Αφού απαντηθούν αυτά, η χρηματοδότηση παύει να είναι αυτοσκοπός.

Γίνεται εργαλείο.

Ίσως λοιπόν πρέπει να αντιστρέψουμε τη διαδικασία

Για χρόνια συχνά λειτουργούσαμε με τη λογική:

βγήκε ένα πρόγραμμα → ας βρούμε ένα έργο που να χωράει.

Η πόλη των 15 λεπτών προσφέρει τη δυνατότητα για την αντίστροφη προσέγγιση:

χαρτογραφώ την πόλη → εντοπίζω τα πραγματικά κενά → θέτω μετρήσιμους στόχους → επιλέγω τα κατάλληλα χρηματοδοτικά εργαλεία.

DUT για την καινοτομία.

ΕΣΠΑ για την εφαρμογή και τις υποδομές.

Horizon για έρευνα και μεγάλης κλίμακας συνεργασίες.

EUI για πειραματισμό.

URBACT για τεχνογνωσία και μεταφορά καλών πρακτικών.

Όχι πέντε διαφορετικές πολιτικές.

Πέντε εργαλεία που μπορούν να υπηρετήσουν μία στρατηγική πόλης.

Και ίσως αυτό είναι τελικά το μεγαλύτερο ζητούμενο.

Όχι να χρηματοδοτήσουμε περισσότερα μεμονωμένα έργα.

Αλλά να αποφασίσουμε πρώτα τι είδους πόλεις θέλουμε να χρηματοδοτήσουμε.

Λαμία: Προοπτική για Πόλη 15 Λεπτών

Posted on 26 Αυγούστου, 2026 by msotiriadou | Leave a comment

Πόσο κοντά βρίσκεται η Λαμία στην «πόλη των 15 λεπτών»;

Case Study #1 — Λαμία

Στο προηγούμενο άρθρο έθεσα ένα ερώτημα:

Μήπως κάποιες μικρές και μεσαίες ελληνικές πόλεις είναι ήδη, σε σημαντικό βαθμό, «πόλεις των 15 λεπτών», χωρίς να το γνωρίζουν ή χωρίς να το ονομάζουν έτσι;

Η αφορμή ήταν μια πρόσφατη τυχαία διαμονή μου στη Λαμία.

Μικρές αποστάσεις. Ζωντανές πλατείες. Οικογένειες και παιδιά στον δημόσιο χώρο. Εμπόριο, εστίαση και υπηρεσίες συγκεντρωμένα σε έναν σχετικά συμπαγή αστικό ιστό. Αστική συγκοινωνία και ταξί. Άνθρωποι που περπατούν.

Η πρώτη εικόνα ήταν ενδιαφέρουσα.

Αλλά μια προσωπική παρατήρηση δεν αρκεί.

Αυτή τη φορά λοιπόν προσπάθησα να δω τη Λαμία όχι ως επισκέπτρια, αλλά ως case study.

Τι θα σήμαινε «15-minute Lamia»;

Η πόλη των 15 λεπτών δεν σημαίνει ότι όλα πρέπει να βρίσκονται ακριβώς 15 λεπτά από την κεντρική πλατεία.

Στην πραγματικότητα, το μοντέλο είναι πολύ πιο ενδιαφέρον.

Σημαίνει ότι ο κάτοικος κάθε γειτονιάς θα πρέπει να μπορεί να καλύψει ένα μεγάλο μέρος των καθημερινών αναγκών του — αγορά, εκπαίδευση, πρωτοβάθμια υγεία, πράσινο, άθληση, κοινωνική ζωή, πολιτισμό και δημόσιες υπηρεσίες — με μικρές μετακινήσεις και χωρίς να είναι υποχρεωμένος να χρησιμοποιεί συνεχώς αυτοκίνητο.

Άρα το σωστό ερώτημα δεν είναι:

«Πόσα πράγματα βρίσκονται 15 λεπτά από το κέντρο της Λαμίας;»

Είναι:

«Πόσοι κάτοικοι της Λαμίας μπορούν να καλύψουν τις βασικές ανάγκες της καθημερινότητάς τους μέσα σε 15 λεπτά από το σπίτι τους;»

Και εκεί αλλάζει εντελώς η συζήτηση.

1. Το μέγεθος είναι πλεονέκτημα

Η Δημοτική Κοινότητα Λαμιέων έχει περίπου 47.500 κατοίκους, ενώ ολόκληρος ο Δήμος περίπου 66.700.

Πρόκειται επομένως για μια κλίμακα πολύ διαφορετική από αυτή μιας μεγάλης μητρόπολης.

Ο σχετικά συμπαγής αστικός ιστός και οι μικρότερες αποστάσεις δημιουργούν ένα σημαντικό αρχικό πλεονέκτημα.

Μια μεσαία ελληνική πόλη δεν χρειάζεται απαραίτητα να ξανασχεδιαστεί από την αρχή για να προσεγγίσει το μοντέλο των 15 λεπτών.

Μπορεί να χρειάζεται κυρίως να συνδέσει καλύτερα όσα ήδη διαθέτει.

2. Η καθημερινή ζωή βρίσκεται ήδη σε μικρές αποστάσεις

Στον κεντρικό ιστό της Λαμίας υπάρχει μεγάλη συγκέντρωση εμπορίου, εστίασης, υπηρεσιών, δημόσιων λειτουργιών και κοινωνικής ζωής.

Οι κεντρικές πλατείες δεν λειτουργούν απλώς ως σημεία διέλευσης.

Είναι χώροι συνάντησης.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.

Μια πόλη των 15 λεπτών δεν είναι απλώς μια πόλη μικρών αποστάσεων. Είναι μια πόλη όπου η εγγύτητα δημιουργεί καθημερινή ζωή στη γειτονιά και στον δημόσιο χώρο.

Σε αυτό το επίπεδο, η Λαμία φαίνεται να διαθέτει ήδη ένα σημαντικό μέρος της απαραίτητης αστικής «πρώτης ύλης».

3. Οι συγκοινωνίες υπάρχουν — αλλά τα 15 λεπτά απαιτούν κάτι περισσότερο

Το Σχέδιο Αστικής Προσβασιμότητας του Δήμου καταγράφει 25 γραμμές αστικής συγκοινωνίας, ενώ στην περιοχή παρέμβασης καταγράφονται 30 στάσεις.

Υπάρχει επίσης σύνδεση με το Νοσοκομείο, το οποίο βρίσκεται έξω από τον στενό κεντρικό πυρήνα.

Αυτό είναι θετικό.

Το μοντέλο όμως δεν κρίνεται μόνο από το εάν υπάρχει λεωφορείο.

Κρίνεται από τη συχνότητα, την αξιοπιστία, την προσβασιμότητα των στάσεων και κυρίως από το εάν διαφορετικοί τρόποι μετακίνησης — περπάτημα, ποδήλατο, λεωφορείο — λειτουργούν ως ένα ενιαίο δίκτυο καθημερινής κινητικότητας.

4. Το ποδήλατο μπορεί να αλλάξει την πραγματική ακτίνα των 15 λεπτών

Η Λαμία διαθέτει πλέον σύστημα κοινόχρηστων ηλεκτρικών ποδηλάτων, ενώ το Σχέδιο Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας προβλέπει ασφαλείς ποδηλατικές συνδέσεις περιοχών όπως ο Σταυρός, τα Καλύβια, το Παγκράτι, η Νέα Μαγνησία, η Ροδίτσα και η Μεγάλη Βρύση με το κέντρο.

Αυτό είναι ίσως σημαντικότερο απ’ όσο φαίνεται.

Τα 15 λεπτά με τα πόδια αντιστοιχούν σε μια σχετικά περιορισμένη ακτίνα.

Τα ίδια 15 λεπτά με ένα ασφαλές ποδήλατο ή ηλεκτρικό ποδήλατο μπορούν να εντάξουν πολύ περισσότερες γειτονιές στην καθημερινή πόλη.

Επομένως, για τη Λαμία, το ποδήλατο δεν είναι απλώς μια «πράσινη» προσθήκη.

Μπορεί να αποτελέσει βασικό εργαλείο αστικής προσβασιμότητας.

5. Υπάρχει όμως ένας παράγοντας που οι χάρτες αποστάσεων δεν δείχνουν: το ανάγλυφο

Η Λαμία δεν είναι επίπεδη πόλη.

Και αυτό έχει σημασία.

Ένας χάρτης μπορεί να δείχνει ότι ένας προορισμός απέχει 900 μέτρα από ένα σπίτι.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι εξίσου προσβάσιμος για όλους.

Η ανηφόρα που για έναν νέο άνθρωπο αποτελεί μια απλή διαδρομή μπορεί να είναι σημαντικό εμπόδιο για έναν ηλικιωμένο, έναν γονιό με παιδικό καρότσι ή έναν άνθρωπο με κινητική δυσκολία.

Άρα:

Η πόλη των 15 λεπτών δεν πρέπει να μετρά μόνο χιλιόμετρα. Πρέπει να μετρά πραγματική πρόσβαση.

Πεζοδρόμια, κλίσεις, διαβάσεις, σκίαση, ασφάλεια, καθιστικά, προσβασιμότητα και ποιότητα της διαδρομής είναι εξίσου σημαντικά με την απόσταση.

Ο Δήμος έχει ήδη εκπονήσει Σχέδιο Αστικής Προσβασιμότητας που αναγνωρίζει αρκετές από αυτές τις ανάγκες.

6. Το μεγαλύτερο ερώτημα δεν βρίσκεται στο κέντρο — βρίσκεται στις γειτονιές

Το κέντρο της Λαμίας φαίνεται να πληροί αρκετές από τις προϋποθέσεις μιας πόλης μικρών αποστάσεων.

Αυτό όμως δεν αρκεί.

Το πραγματικό τεστ βρίσκεται έξω από αυτό.

Τι συμβαίνει στο Παγκράτι;

Στη Νέα Μαγνησία;

Στα Καλύβια;

Στη Ροδίτσα;

Πόσο εύκολα μπορεί ο κάτοικος κάθε περιοχής να φτάσει σε supermarket, φαρμακείο, σχολείο, γιατρό, πάρκο ή στάση λεωφορείου;

Μια πραγματική 15-minute city δεν μπορεί να έχει μόνο ένα κέντρο 15 λεπτών. Πρέπει να έχει γειτονιές 15 λεπτών.

Και αυτό είναι το σημείο που χρειάζεται πλέον πραγματική χαρτογράφηση.

7. Υπάρχει ήδη ένα σημαντικό θεμέλιο

Η Λαμία δεν ξεκινά από το μηδέν.

Διαθέτει εγκεκριμένο Σχέδιο Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας, Σχέδιο Αστικής Προσβασιμότητας και Στρατηγική Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης 2021–2027.

Η τελευταία προβλέπει 20 εκατ. ευρώ επιλέξιμης δημόσιας δαπάνης.

Υπάρχουν επίσης παρεμβάσεις για κοινόχρηστα ηλεκτρικά ποδήλατα, έξυπνες διαβάσεις και άλλες δράσεις βιώσιμης κινητικότητας.

Τα κομμάτια λοιπόν υπάρχουν.

Το ενδιαφέρον ερώτημα είναι εάν μπορούν να συνδεθούν κάτω από έναν κοινό, απλό και μετρήσιμο στόχο:

Πόσοι κάτοικοι της Λαμίας μπορούν να έχουν μια καλή καθημερινή ζωή σε απόσταση 15 λεπτών;

Και μια δεύτερη διάσταση: μπορεί αυτό να γίνει αναπτυξιακό πλεονέκτημα;

Μεταξύ των απογραφών 2011 και 2021 ο πληθυσμός του Δήμου Λαμιέων μειώθηκε από περίπου 75.300 σε 66.700 κατοίκους.

Αυτό μετατρέπει τη συζήτηση σε κάτι μεγαλύτερο από βιώσιμη κινητικότητα.

Για μια μεσαία ελληνική πόλη, η ποιότητα της καθημερινότητας μπορεί να αποτελέσει πολιτική προσέλκυσης και διατήρησης κατοίκων.

Μικρές αποστάσεις.

Προσιτότερη κατοικία σε σχέση με τις μεγάλες μητροπόλεις.

Υπηρεσίες κοντά στο σπίτι.

Λιγότερος χαμένος χρόνος στις μετακινήσεις.

Δημόσιος χώρος.

Πρόσβαση στη φύση και στην ευρύτερη περιοχή.

Και, σε μια εποχή όπου ένα μέρος της εργασίας μπορεί να πραγματοποιείται εξ αποστάσεως, μια μεσαία πόλη μπορεί να αρχίσει να ανταγωνίζεται τις μεγάλες όχι στο μέγεθος, αλλά στην ποιότητα της καθημερινής ζωής.

Είναι λοιπόν η Λαμία πόλη των 15 λεπτών;

Δεν έχουμε ακόμη αρκετά δεδομένα για να απαντήσουμε «ναι».

Αλλά έχουμε αρκετά για να πούμε κάτι ίσως πιο ενδιαφέρον:

Η Λαμία φαίνεται να διαθέτει το μέγεθος, τη δομή και αρκετές από τις υποδομές μιας δυνητικής πόλης των 15 λεπτών.

Αυτό που λείπει είναι να δούμε όλα αυτά ως ενιαίο σύστημα.

Και να τα μετρήσουμε.

Γειτονιά προς γειτονιά.

Υπηρεσία προς υπηρεσία.

Όχι μόνο με βάση την απόσταση, αλλά με βάση την πραγματική δυνατότητα πρόσβασης.

Τι θα συνέβαινε λοιπόν αν η Λαμία γινόταν η πρώτη ελληνική πόλη που θα χαρτογραφούσαμε με αυτόν τον τρόπο;

Ίσως τότε η συζήτηση για τις «πόλεις των 15 λεπτών» στην Ελλάδα να έπαυε να είναι μια ενδιαφέρουσα ευρωπαϊκή ιδέα.

Και να γινόταν ένα πρακτικό εργαλείο για το πώς θέλουμε να ζούμε στις ελληνικές πόλεις.

Case Study #1: Λαμία.

Η αρχή μιας μεγαλύτερης χαρτογράφησης.

Μήπως οι ελληνικές μικρές πόλεις είναι ήδη «πόλεις των 15 λεπτών»;

Posted on 24 Αυγούστου, 2026 by msotiriadou | Leave a comment

Πριν λίγες ημέρες βρέθηκα για ένα βράδυ στη Λαμία.

Δεν πήγα για να μελετήσω την πόλη. Δεν είχα πρόγραμμα ούτε λίστα με αξιοθέατα. Βγήκα απλώς να περπατήσω, να φάω κάτι και να παρατηρήσω.

Οικογένειες με παιδιά απολάμβαναν τις δύο κεντρικές πλατείες. Άνθρωποι περπατούσαν χωρίς βιασύνη. Καταστήματα, εστίαση και καθημερινές υπηρεσίες βρίσκονταν σε μικρές αποστάσεις. Αστική συγκοινωνία και ταξί συνέδεαν το κέντρο με την υπόλοιπη πόλη.

Η κίνηση ήταν ήρεμη.

Και αυτό που περισσότερο μου έκανε εντύπωση ήταν κάτι πολύ απλό:

η ανθρώπινη κλίμακα της πόλης.

Κάπου εκεί αναλογίστηκα την έννοια της 15-minute city.

Τι είναι όμως πραγματικά μια πόλη των 15 λεπτών;

Η βασική ιδέα είναι ότι οι σημαντικότερες ανάγκες της καθημερινής ζωής — εργασία, εκπαίδευση, υγεία, αγορές, αναψυχή, πράσινο, πολιτισμός — μπορούν να βρίσκονται σε κοντινή απόσταση από το σπίτι, με προτεραιότητα στο περπάτημα, το ποδήλατο και τη δημόσια συγκοινωνία.

Το μοντέλο συζητείται κυρίως σε σχέση με μεγάλες μητροπόλεις.

Παρίσι. Μιλάνο. Βαρκελώνη.

Αναρωτήθηκα όμως:

Μήπως στην Ελλάδα πρέπει να εξετάσουμε και την αντίστροφη κατεύθυνση;

Όχι μόνο πώς μια μεγάλη πόλη, οι γειτονιές της μπορούννα μετατραπούν σε πόλη των 15 λεπτών.

Αλλά ποιες μικρές και μεσαίες ελληνικές πόλεις βρίσκονται ήδη κοντά σε αυτό το μοντέλο χωρίς να το αποκαλούν έτσι.

Η Λαμία, για παράδειγμα, έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: έναν σχετικά συμπαγή αστικό ιστό και μικρές αποστάσεις.

Αυτό βέβαια δεν αρκεί για να τη χαρακτηρίσουμε «15-minute city».

Για να το γνωρίζουμε, πρέπει να το μετρήσουμε.

Πόσοι κάτοικοι έχουν σε απόσταση 15 λεπτών σχολείο, γιατρό, φαρμακείο, αγορά, πάρκο, αθλητικές εγκαταστάσεις ή πολιτισμό;

Πόσο εύκολα μπορεί κάποιος να ζήσει την καθημερινότητά του χωρίς να εξαρτάται από το αυτοκίνητο;

Είναι οι ίδιες δυνατότητες διαθέσιμες σε όλες τις γειτονιές;

Μπορεί ένας ηλικιωμένος, ένας γονιός με καρότσι ή ένας άνθρωπος με αναπηρία να κινηθεί εξίσου εύκολα;

Και εδώ, κατά τη γνώμη μου, αρχίζει η πραγματικά ενδιαφέρουσα συζήτηση.

Αντί να ξεκινήσουμε από το «τι πρέπει να χτίσουμε», μπορούμε να ξεκινήσουμε από το «τι έχουμε ήδη».

Να χαρτογραφήσουμε.

Να μετρήσουμε.

Να εντοπίσουμε τα κενά.

Και στη συνέχεια να επενδύσουμε εκεί όπου μια μικρή παρέμβαση μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά την καθημερινότητα μιας ολόκληρης γειτονιάς.

Υπάρχει μάλιστα σήμερα και η ευρωπαϊκή διάσταση. Η βιώσιμη αστική μετάβαση, η προσβασιμότητα και το μοντέλο της 15-minute city αποτελούν αντικείμενο ευρωπαϊκών προγραμμάτων και χρηματοδοτικών εργαλείων.

Άρα η συζήτηση δεν χρειάζεται να μείνει θεωρητική.