Τι μπορούν να διεκδικήσουν σήμερα οι ελληνικές πόλεις;
Στα δύο προηγούμενα άρθρα αυτής της σειράς ξεκίνησα από μια απλή παρατήρηση.
Μήπως κάποιες μικρές και μεσαίες ελληνικές πόλεις βρίσκονται ήδη πιο κοντά στο μοντέλο της «πόλης των 15 λεπτών» απ’ όσο πιστεύουμε;
Στη συνέχεια χρησιμοποίησα τη Λαμία ως πρώτο case study και το ερώτημα έγινε πιο συγκεκριμένο:
Τι θα χρειαζόταν για να μετρήσουμε την πραγματική πρόσβαση στις καθημερινές ανάγκες, γειτονιά προς γειτονιά;
Υπάρχει όμως ένα τρίτο, απολύτως πρακτικό ερώτημα:
Ποιος θα χρηματοδοτήσει αυτή τη μετάβαση;
Η απάντηση είναι πιο ενδιαφέρουσα απ’ όσο περίμενα.
Δεν υπάρχει ένα μοναδικό ευρωπαϊκό «Ταμείο για τις πόλεις των 15 λεπτών».
Υπάρχει όμως ένα ολόκληρο οικοσύστημα ευρωπαϊκών και εθνικών χρηματοδοτικών εργαλείων, μέσα από το οποίο μπορούν να χρηματοδοτηθούν διαφορετικά κομμάτια της ίδιας στρατηγικής.
Και από σήμερα 1η Σεπτεμβρίου 2026 υπάρχει πλέον μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ευκαιρία και για την Ελλάδα.
1. DUT 2026: η πρόσκληση που μιλά κυριολεκτικά για «15-minute City»
Η ευρωπαϊκή σύμπραξη Driving Urban Transitions (DUT) συγχρηματοδοτείται από το Horizon Europe και έχει τρεις βασικές διαδρομές μετάβασης.
Η μία ονομάζεται:
15-minute City Transition Pathway.
Δεν πρόκειται επομένως για έμμεση σύνδεση ενός γενικού περιβαλλοντικού προγράμματος με την ιδέα της πόλης των 15 λεπτών.
Εδώ η «15-minute City» αποτελεί το ίδιο το αντικείμενο της χρηματοδότησης.
Η DUT Call 2026 άνοιξε την 1η Σεπτεμβρίου 2026 και η πρώτη φάση υποβολής προτάσεων ολοκληρώνεται στις 17 Νοεμβρίου 2026.
Τα projects μπορούν να διαρκέσουν έως 36 μήνες και συνήθως αναμένεται να ζητούν συνολική χρηματοδότηση της τάξης του €1–2 εκατ.
Για την υποβολή απαιτείται διεθνές consortium τουλάχιστον τριών χρηματοδοτούμενων εταίρων από τρεις συμμετέχουσες χώρες και πρέπει να συμμετέχει τουλάχιστον μία δημοτική ή άλλη αστική αρχή.
Και η Ελλάδα συμμετέχει.
Η Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας έχει δεσμεύσει:
Ελληνική συμμετοχή στη DUT Call 2026 Ποσό
Συνολικός προϋπολογισμός ΓΓΕΚ €1.000.000
Μέγιστη χρηματοδότηση πρότασης με Έλληνα εταίρο €180.000
Μέγιστη χρηματοδότηση πρότασης με Έλληνα συντονιστή €220.000
Αυτό είναι σημαντικό.
Ένας ελληνικός Δήμος δεν χρειάζεται απλώς να παρακολουθεί τι κάνουν άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.
Μπορεί να συμμετάσχει στη δημιουργία και δοκιμή των επόμενων λύσεων.
2. Τι θέλει να χρηματοδοτήσει φέτος η Ευρώπη;
Οι τρεις θεματικές του 15-minute City Transition Pathway για το 2026 είναι αποκαλυπτικές.
1. Επαναχρησιμοποίηση υφιστάμενων αστικών δομών και χώρων
Όχι απαραίτητα νέες κατασκευές.
Επαναξιοποίηση όσων υπάρχουν ήδη και προσαρμογή τους στις νέες ανάγκες της πόλης.
2. Συντονισμός της μετάβασης στη βιώσιμη κινητικότητα
Εδώ η προσέγγιση είναι ευρύτερη από έναν ακόμη ποδηλατόδρομο.
Η DUT ζητά συνεργασία Δήμων, επιχειρήσεων, μεγάλων εργοδοτών, νοσοκομείων, πανεπιστημίων και παρόχων μεταφορών ώστε να αλλάξει συνολικά ο τρόπος καθημερινής μετακίνησης.
Περπάτημα.
Ποδήλατο.
Δημόσια συγκοινωνία.
Shared mobility.
Ακόμη και hybrid work και coworking μπορούν να εξεταστούν ως εργαλεία μείωσης των καθημερινών μετακινήσεων.
3. Οικονομίες γειτονιάς
Ίσως η πιο ενδιαφέρουσα θεματική.
Η DUT αναγνωρίζει κάτι που συχνά λείπει από τη δημόσια συζήτηση για την πόλη των 15 λεπτών:
Δεν αρκεί να μπορείς να περπατήσεις στη γειτονιά σου. Πρέπει να έχεις και λόγο να το κάνεις.
Καταστήματα.
Υπηρεσίες.
Μικρές επιχειρήσεις.
Εργασία.
Κοινωνική ζωή.
Καθημερινές ανάγκες.
Η αποδυνάμωση του τοπικού εμπορίου και η μεταφορά δραστηριοτήτων σε μεγάλες εγκαταστάσεις εκτός πόλης αυξάνει τις αναγκαστικές μετακινήσεις.
Επομένως η «πόλη των 15 λεπτών» δεν είναι μόνο πολεοδομική ή περιβαλλοντική πολιτική.
Είναι και πολιτική τοπικής οικονομικής ανάπτυξης.
3. ΕΣΠΑ: η μεγάλη ελληνική δεξαμενή χρηματοδότησης
Η DUT είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα για καινοτόμα διεθνή projects.
Δεν είναι όμως το μοναδικό — ούτε απαραίτητα το μεγαλύτερο — εργαλείο για τις ελληνικές πόλεις.
Στο ΕΣΠΑ 2021–2027, μέσω των Ολοκληρωμένων Χωρικών Επενδύσεων και της Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης, έχουν προβλεφθεί περίπου:
€1,1 δισ.
δημόσιας δαπάνης από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης για τη Βιώσιμη Αστική Ανάπτυξη στην Ελλάδα.
Και σε αυτά προστίθενται πόροι από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ και το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης.
Εδώ βρίσκεται πιθανότατα το μεγαλύτερο πεδίο εφαρμογής μιας ελληνικής στρατηγικής 15-minute city.
Γιατί μπορούν να ενταχθούν διαφορετικές παρεμβάσεις:
- αναπλάσεις δημόσιου χώρου,
- βιώσιμη κινητικότητα,
- πεζή μετακίνηση και ποδήλατο,
- προσβασιμότητα,
- πράσινες υποδομές,
- κοινωνικές υπηρεσίες,
- ψηφιακές εφαρμογές,
- πολιτισμός,
- τοπική επιχειρηματικότητα.
Η Λαμία, που εξετάσαμε στο προηγούμενο άρθρο, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Η εγκεκριμένη Στρατηγική Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης 2021–2027 του Δήμου Λαμιέων διαθέτει €20 εκατ. επιλέξιμης δημόσιας δαπάνης, με χρηματοδότηση από το Πρόγραμμα «Στερεά Ελλάδα», το ΕΤΠΑ και το ΕΚΤ+.
Άρα πολλά από τα κομμάτια που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια «15-minute Lamia» έχουν ήδη χρηματοδοτικό πλαίσιο.
Το επόμενο βήμα είναι να συνδεθούν μεταξύ τους με έναν κοινό, μετρήσιμο στόχο.
4. European Urban Initiative: οι πόλεις ως εργαστήρια καινοτομίας
Υπάρχει και ένα διαφορετικό ευρωπαϊκό εργαλείο.
Η European Urban Initiative – Innovative Actions χρηματοδοτεί πόλεις ώστε να δοκιμάζουν καινοτόμες λύσεις στην πράξη.
Η τέταρτη πρόσκληση του 2026 διέθεσε:
EUI Innovative Actions – Call 4 Στοιχεία
Συνολικός προϋπολογισμός €60 εκατ.
Μέγιστη χρηματοδότηση ΕΤΠΑ (ERDF) ανά έργο €2 εκατ.
Μέγιστη διάρκεια έργου 2 χρόνια
Ελάχιστος πληθυσμός επιλέξιμης αστικής αρχής 25.000 κάτοικοι
Προτάσεις που υποβλήθηκαν 487
Κράτη-μέλη από τα οποία υποβλήθηκαν προτάσεις 26
Η πρόσκληση έχει πλέον κλείσει και τα αποτελέσματα αναμένονται τον Νοέμβριο 2026.
Η Ελλάδα ήταν 3η σε αριθμό υποβληθεισών προτάσεων, μετά την Ιταλία και την Ισπανία.
Αυτό δεν είναι απλώς στατιστικό. Υποστηρίζει ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα του άρθρου: οι ελληνικές πόλεις ήδη διεκδικούν ενεργά ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για αστική καινοτομία.
Υπάρχει όμως ένα στοιχείο που αξίζει να προσέξουμε.
Μετά την Ιταλία και την Ισπανία, η Ελλάδα ήταν τρίτη σε αριθμό προτάσεων.
Οι ελληνικές πόλεις επομένως δεν είναι απούσες από την ευρωπαϊκή αστική καινοτομία.
Το αντίθετο.
Υπάρχει ήδη σημαντική κινητοποίηση, οι ελληνικές πόλεις ήδη διεκδικούν ενεργά ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για αστική καινοτομία.
5. Horizon Europe – Cities Mission
Σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα βρίσκεται η ευρωπαϊκή αποστολή Climate-Neutral and Smart Cities.
Για την τρέχουσα πρόσκληση του 2026 διατίθενται συνολικά €85,5 εκατ., με προθεσμία την 8η Οκτωβρίου 2026.
Ένα από τα τρία θέματα αφορά άμεσα:
Ενεργειακά αποδοτικές αστικές και περιαστικές δημόσιες συγκοινωνίες, συμπληρωμένες από shared mobility.
Εδώ μπαίνουμε περισσότερο στον χώρο της έρευνας, της καινοτομίας, της τεχνολογίας και των μεγάλων διεθνών συνεργασιών.
Όμως το μήνυμα παραμένει το ίδιο:
Η Ευρώπη δεν χρηματοδοτεί πλέον την αστική κινητικότητα ως απομονωμένο τεχνικό ζήτημα.
Τη συνδέει με ενέργεια, κλιματική ουδετερότητα, ποιότητα ζωής και συνολικό σχεδιασμό της πόλης.
6. Και δεν είναι όλα τα ευρωπαϊκά εργαλεία «χρήματα για έργα»
Ένα καλό παράδειγμα είναι το URBACT.
Το URBACT λειτουργεί κυρίως ως ευρωπαϊκό δίκτυο ανταλλαγής τεχνογνωσίας, μεταφοράς καλών πρακτικών και ολοκληρωμένου αστικού σχεδιασμού.
Και εδώ υπάρχει ένα ελληνικό παράδειγμα που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή.
Κομοτηνή.
Η πρακτική «Accessible City for All» της Κομοτηνής αναγνωρίστηκε ως URBACT Good Practice.
Σήμερα ο Δήμος Κομοτηνής είναι επικεφαλής εταίρος του ευρωπαϊκού Transfer Network CALL – Accessible City for ALL, μέσω του οποίου η εμπειρία της πόλης μεταφέρεται σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.
Τα αποτελέσματα της Κομοτηνής είναι εντυπωσιακά:
- περίπου 20 km προσβάσιμων διαδρομών,
- 90% των σχολικών κτιρίων προσβάσιμα,
- 47 από τις 60 παιδικές χαρές προσβάσιμες,
- 75% των δημοτικών κτιρίων προσβάσιμα,
- προσβάσιμες αθλητικές εγκαταστάσεις, πανεπιστήμιο και άλλες βασικές υποδομές.
Αυτό μας δείχνει κάτι πολύ σημαντικό.
Η ελληνική πόλη δεν χρειάζεται πάντα να εισάγει την καλή πρακτική από το εξωτερικό. Μπορεί και να την εξάγει.
Ένας χάρτης χρηματοδότησης αντί για ένα πρόγραμμα
Αν συγκεντρώσουμε τα βασικά εργαλεία, η εικόνα γίνεται πιο καθαρή:
Εργαλείο Κατάλληλο κυρίως για Κατάσταση 1/9/2026
DUT – 15-minute City Πιλοτικές λύσεις, έρευνα, κινητικότητα, εγγύτητα, οικονομία γειτονιάς 🟢 Ανοιχτό
ΕΣΠΑ – ΒΑΑ/ΟΧΕ Υποδομές, αναπλάσεις, υπηρεσίες, κινητικότητα, κοινωνικές δράσεις 🟢 Σε υλοποίηση
Horizon Cities Mission Μεγάλης κλίμακας έρευνα/καινοτομία, μεταφορές, ενέργεια, smart city 🟢 Ανοιχτή πρόσκληση
European Urban Initiative Καινοτόμα πιλοτικά έργα πόλεων 🟡 Call 4 έκλεισε – αναμένονται αποτελέσματα
URBACT Σχεδιασμός, δίκτυα πόλεων, μεταφορά τεχνογνωσίας 🔵 Διαφορετικού τύπου εργαλείο
Το σημαντικό συμπέρασμα είναι ότι δεν πρέπει να ψάχνουμε ένα πρόγραμμα που θα χρηματοδοτήσει ολόκληρη την πόλη των 15 λεπτών.
Πρέπει πρώτα να υπάρχει στρατηγική.
Και μετά κάθε κομμάτι της να συνδέεται με το κατάλληλο εργαλείο.
Τι θα μπορούσε λοιπόν να κάνει σήμερα ένας ελληνικός Δήμος;
Θα ξεκινούσα όχι από την ερώτηση:
«Ποιο πρόγραμμα είναι ανοιχτό;»
Αλλά από μια διαφορετική:
«Πού βρίσκονται τα κενά των 15 λεπτών στην πόλη μου;»
Ποιες γειτονιές δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες;
Πού διακόπτεται η ασφαλής πεζή διαδρομή;
Πού λείπει η σύνδεση με δημόσια συγκοινωνία;
Πού μπορεί ένα ποδήλατο να μειώσει πραγματικά την εξάρτηση από το αυτοκίνητο;
Ποιες γειτονιές χάνουν καταστήματα και καθημερινές υπηρεσίες;
Ποιοι δημόσιοι χώροι ή κτίρια παραμένουν αναξιοποίητοι;
Και κυρίως:
ποιοι κάτοικοι αποκλείονται από την πόλη των 15 λεπτών, ακόμη κι αν στον χάρτη φαίνονται κοντά;
Αφού απαντηθούν αυτά, η χρηματοδότηση παύει να είναι αυτοσκοπός.
Γίνεται εργαλείο.
Ίσως λοιπόν πρέπει να αντιστρέψουμε τη διαδικασία
Για χρόνια συχνά λειτουργούσαμε με τη λογική:
βγήκε ένα πρόγραμμα → ας βρούμε ένα έργο που να χωράει.
Η πόλη των 15 λεπτών προσφέρει τη δυνατότητα για την αντίστροφη προσέγγιση:
χαρτογραφώ την πόλη → εντοπίζω τα πραγματικά κενά → θέτω μετρήσιμους στόχους → επιλέγω τα κατάλληλα χρηματοδοτικά εργαλεία.
DUT για την καινοτομία.
ΕΣΠΑ για την εφαρμογή και τις υποδομές.
Horizon για έρευνα και μεγάλης κλίμακας συνεργασίες.
EUI για πειραματισμό.
URBACT για τεχνογνωσία και μεταφορά καλών πρακτικών.
Όχι πέντε διαφορετικές πολιτικές.
Πέντε εργαλεία που μπορούν να υπηρετήσουν μία στρατηγική πόλης.
Και ίσως αυτό είναι τελικά το μεγαλύτερο ζητούμενο.
Όχι να χρηματοδοτήσουμε περισσότερα μεμονωμένα έργα.
Αλλά να αποφασίσουμε πρώτα τι είδους πόλεις θέλουμε να χρηματοδοτήσουμε.