(κάποιες σκέψεις μου με την ευκαιρία της νέας σχολικής αρχής που ξεκινά από εβδομάδα)
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αντικαταστήσει τον δάσκαλο. Είναι αν θα μας αναγκάσει επιτέλους να ξανασκεφτούμε τι σημαίνει σχολείο.
Εδώ και αρκετό καιρό συζητάμε για την είσοδο της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση κυρίως με όρους φόβου.
Θα γράφουν οι μαθητές τις εργασίες τους με AI; Θα σταματήσουν να σκέφτονται; Πώς θα ξέρει ο καθηγητής αν μια εργασία είναι πραγματικά δική τους; Και, λίγο πιο μακριά, βρίσκεται το μεγαλύτερο ερώτημα: θα μπορούσε κάποτε η Τεχνητή Νοημοσύνη να αντικαταστήσει τον εκπαιδευτικό;
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αντικαταστήσει τον δάσκαλο. Είναι αν θα μας αναγκάσει επιτέλους να ξανασκεφτούμε τι σημαίνει σχολείο.
Εδώ και αρκετό καιρό συζητάμε για την είσοδο της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση κυρίως με όρους φόβου.
Θα γράφουν οι μαθητές τις εργασίες τους με AI; Θα σταματήσουν να σκέφτονται; Πώς θα ξέρει ο καθηγητής αν μια εργασία είναι πραγματικά δική τους; Και, λίγο πιο μακριά, βρίσκεται το μεγαλύτερο ερώτημα: θα μπορούσε κάποτε η Τεχνητή Νοημοσύνη να αντικαταστήσει τον εκπαιδευτικό;
Η απάντηση εξαρτάται από το τι θεωρούμε δουλειά του εκπαιδευτικού.
Γιατί, αν δουλειά του είναι κυρίως να μεταφέρει πληροφορίες από ένα βιβλίο στο μυαλό του μαθητή, τότε η νίκη της Τεχνητής Νοημοσύνης έχει ήδη κριθεί.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να εξηγήσει το ίδιο θέμα δέκα φορές με δέκα διαφορετικούς τρόπους. Μπορεί να προσαρμόσει την εξήγηση στην ηλικία και στο επίπεδο του μαθητή. Να δημιουργήσει παραδείγματα, εικόνες, προσομοιώσεις. Να μετατρέψει ένα δύσκολο κείμενο σε απλούστερο. Να απαντήσει αμέσως σε μια απορία.
Και όλα αυτά προσωπικά, για κάθε μαθητή.
Αν λοιπόν το σχολείο εξακολουθήσει να λειτουργεί με τη λογική «σου παραδίδω την ύλη – τη μαθαίνεις – μου την επιστρέφεις στις εξετάσεις», έχουμε πρόβλημα.
Γιατί αυτό ακριβώς είναι ένα πεδίο στο οποίο οι μηχανές μπορούν να γίνουν εξαιρετικά αποτελεσματικές.
Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη. Είναι η φτωχή αντίληψή μας για το τι είναι εκπαίδευση.
Η ελληνική «παπαγαλία» συναντά την εποχή της AI
Στην Ελλάδα γνωρίζουμε πολύ καλά τη λέξη «παπαγαλία».
Έχουμε εκπαιδεύσει γενιές παιδιών να απομνημονεύουν τεράστιο όγκο πληροφοριών, να τον αναπαράγουν στις εξετάσεις και να μετρούν την επιτυχία τους μέσα από βαθμούς, μόρια και τελικά την είσοδο σε κάποιο πανεπιστήμιο.
Και έχουμε πολλά παιδιά με εξαιρετικές γνώσεις.
Αυτό όμως δεν σημαίνει πάντοτε ότι έχουμε νέους ανθρώπους εξίσου προετοιμασμένους για τη ζωή.
Μπορεί ένας δεκαοκτάχρονος να λύνει μια δύσκολη εξίσωση αλλά να δυσκολεύεται να προσανατολιστεί μόνος του σε μια πόλη.
Μπορεί να γνωρίζει δύο ξένες γλώσσες αλλά να μην ξέρει πώς να μιλήσει σε έναν άγνωστο όταν χρειάζεται βοήθεια.
Μπορεί να έχει συγκεντρώσει 18.000 μόρια αλλά να μην έχει μάθει ποτέ πώς να οργανώσει έναν προϋπολογισμό, πώς να αξιολογήσει μια πληροφορία που βλέπει στο διαδίκτυο, πώς να συνεργαστεί με ανθρώπους που δεν συμπαθεί ή πώς να αντιμετωπίσει μια αποτυχία.
Δεν ευθύνονται γι’ αυτό τα παιδιά.
Ούτε μπορεί όλη η ευθύνη να μεταφέρεται στην οικογένεια. Οι οικογένειες είναι διαφορετικές, έχουν διαφορετικές δυνατότητες, διαφορετικό χρόνο, διαφορετική μόρφωση και διαφορετικούς οικονομικούς πόρους.
Το σχολείο είναι ο μόνος θεσμός από τον οποίο περνούν σχεδόν όλα τα παιδιά.
Και γι’ αυτό η αποστολή του δεν μπορεί να τελειώνει στην ύλη.
Τι θα έπρεπε να μαθαίνει ένα παιδί στο σχολείο;
Ίσως η εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι η κατάλληλη στιγμή για να ξανακάνουμε αυτή την πολύ απλή ερώτηση.
Να μάθει το παιδί να σκέφτεται και όχι μόνο να θυμάται.
Να αμφισβητεί μια πληροφορία και να ψάχνει την πηγή της. Να ξεχωρίζει το γεγονός από την άποψη και την προπαγάνδα. Να μπορεί να πει «δεν ξέρω» και μετά να ξέρει πώς θα βρει την απάντηση.
Να συνεργάζεται. Να κοινωνικοποιείται.
Να μιλά δημόσια. Να επιχειρηματολογεί. Να ακούει κάποιον με τον οποίο διαφωνεί.
Να καταλαβαίνει βασικά πράγματα για τα χρήματα, τις τράπεζες, τους φόρους, τις συμβάσεις, τα δικαιώματα του πολίτη και την ψηφιακή ασφάλεια.
Να γνωρίσει το θέατρο, τη μουσική, τη ζωγραφική, τον αθλητισμό όχι μόνο ως «δραστηριότητες», αλλά ως διαφορετικούς τρόπους να ανακαλύψει τον εαυτό του και την κλίση η τα ταλέντα του.
Να μάθει να αναγνωρίζει τη βία, τον εκφοβισμό, τον ρατσισμό, τον σεξισμό.
Να μάθει ότι η διαφορετικότητα δεν είναι απειλή.
Και να αποκτήσει σταδιακά κάτι που δεν βαθμολογείται εύκολα:
αυτονομία.
Την ικανότητα να σταθεί μόνο του στον πραγματικό κόσμο.
Και κάπου εδώ η AI μπορεί να γίνει εξαιρετικός συνεργάτης
Ας φανταστούμε για λίγο ένα μάθημα Ιστορίας.
Δεν υπάρχει λόγος ο μαθητής του αύριο να περιορίζεται σε μία φωτογραφία ενός αρχαιολογικού χώρου μέσα σε ένα βιβλίο. Θα μπορούσε να περιηγείται σε μια ψηφιακή τρισδιάστατη αναπαράστασή του, να βλέπει πώς μεταβαλλόταν στον χρόνο και να ρωτά εκείνη τη στιγμή ό,τι δεν καταλαβαίνει.
Στη Φυσική θα μπορούσε να πραγματοποιεί εικονικά πειράματα που ένα σχολικό εργαστήριο δεν έχει ούτε τα χρήματα ούτε τον εξοπλισμό να πραγματοποιήσει.
Στη λογοτεχνία θα μπορούσε να συγκρίνει κείμενα, εποχές και ιδέες.
Και το σημαντικότερο: δύο παιδιά της ίδιας τάξης δεν θα ήταν υποχρεωμένα να μαθαίνουν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο.
Εδώ βρίσκεται μία από τις τεράστιες δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης: η εξατομίκευση της μάθησης.
Αλλά εδώ χρειάζεται και ο εκπαιδευτικός περισσότερο από ποτέ.
Γιατί κάποιος πρέπει να διδάξει στο παιδί ότι η AI μπορεί να κάνει λάθος.
Ότι μια πειστική απάντηση δεν είναι απαραιτήτως σωστή.
Ότι πρέπει να ελέγχει πηγές.
Ότι το να ζητήσει από μια μηχανή να σκεφτεί αντί γι’ αυτό δεν είναι μάθηση.
Το σημαντικό μάθημα του μέλλοντος ίσως δεν είναι απλώς «πώς χρησιμοποιούμε την AI», αλλά πότε δεν πρέπει να την εμπιστευόμαστε.
Ο δάσκαλος του μέλλοντος δεν θα έχει μικρότερο ρόλο. Θα έχει δυσκολότερο.
Εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, το παράδοξο.
Όσο καλύτερη γίνεται η τεχνολογία στη μετάδοση της γνώσης, τόσο περισσότερο μπορούμε να απαιτήσουμε από τον άνθρωπο.
Ο δάσκαλος μπορεί σταδιακά να πάψει να είναι κυρίως ο άνθρωπος που «γνωρίζει την απάντηση».
Μπορεί να γίνει ο άνθρωπος που ξέρει ποια ερώτηση αξίζει να γίνει.
Αυτός που βλέπει ότι ένα παιδί έχει σταματήσει ξαφνικά να συμμετέχει.
Που αντιλαμβάνεται μια ένταση μέσα στην τάξη πριν εξελιχθεί σε bullying.
Που αναγνωρίζει μια ιδιαίτερη κλίση.
Που φέρνει δύο παιδιά σε συνεργασία.
Που μπορεί να πει «κλείστε τώρα τις οθόνες, αυτό θα το συζητήσουμε μεταξύ μας».
Που οργανώνει ένα θεατρικό έργο, μια επίσκεψη σε ένα μουσείο, ένα πείραμα, μια συζήτηση, μια ομάδα.
Που μερικές φορές εγκαταλείπει για δέκα λεπτά το πρόγραμμα του μαθήματος επειδή συνέβη κάτι μέσα στην τάξη που αξίζει περισσότερο από την επόμενη παράγραφο του βιβλίου.
Εκεί βρίσκεται ο ανθρώπινος παράγοντας.
Και αυτόν δεν πρέπει να προσπαθήσουμε να τον αυτοματοποιήσουμε.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να γνωρίζει τον μαθητή. Ο δάσκαλος όμως γνωρίζει το παιδί.
Η διάκριση αυτή θα γίνει όλο και σημαντικότερη.
Ένα σύστημα AI μπορεί κάποτε να γνωρίζει ότι ένας μαθητής κάνει συστηματικά λάθος στις εξισώσεις δευτέρου βαθμού.
Ο δάσκαλος μπορεί να γνωρίζει ότι σήμερα αυτό το παιδί δεν μπορεί να συγκεντρωθεί επειδή κάτι συνέβη στο σπίτι.
Η AI μπορεί να διαπιστώσει ότι η επίδοσή του μειώθηκε.
Ο άνθρωπος μπορεί να ρωτήσει:
«Είσαι καλά;»
Αυτές οι δύο λέξεις δεν αποτελούν διδακτέα ύλη.
Αποτελούν όμως εκπαίδευση.
Το μεγαλύτερο λάθος θα ήταν να χρησιμοποιήσουμε την AI για να κάνουμε πιο αποτελεσματικό το παλιό σχολείο
Εδώ ίσως βρίσκεται η μεγαλύτερη παγίδα.
Να βάλουμε Τεχνητή Νοημοσύνη μέσα στις τάξεις αλλά να μην αλλάξουμε τίποτε ουσιαστικό.
Να έχουμε AI για να παράγουμε γρηγορότερα τεστ.
AI για περισσότερες ασκήσεις.
AI για βαθμολόγηση.
AI για να απομνημονεύουν οι μαθητές αποτελεσματικότερα την ίδια ύλη.
Δηλαδή να χρησιμοποιήσουμε μια τεχνολογία του 21ου αιώνα για να τελειοποιήσουμε ένα εκπαιδευτικό μοντέλο άλλης εποχής.
Θα ήταν τεράστια χαμένη ευκαιρία.
Η πραγματική επανάσταση δεν θα είναι να βάλουμε την AI στο σχολείο.
Θα είναι να αποφασίσουμε τι μπορεί πλέον να αναλάβει η τεχνολογία, ώστε να ελευθερώσουμε τον άνθρωπο για όσα μόνο ο άνθρωπος μπορεί να προσφέρει.
Τελικά, τι σχολείο θέλουμε;
Ίσως λοιπόν η σωστή συζήτηση δεν είναι:
«Θα αντικαταστήσει η Τεχνητή Νοημοσύνη τους δασκάλους;»
Αλλά:
«Τι είδους δάσκαλο δεν θα θέλαμε ποτέ να αντικαταστήσει;»
Και ακόμη περισσότερο:
«Τι άνθρωπος θέλουμε να έχει γίνει ένα παιδί όταν, στα δεκαοκτώ του, κλείσει για τελευταία φορά την πόρτα του σχολείου;»
Αν θέλουμε απλώς έναν νέο άνθρωπο που γνωρίζει πολλά, η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει δραματικά τους όρους του παιχνιδιού.
Αν όμως θέλουμε έναν άνθρωπο που μπορεί να σκέφτεται, να κρίνει, να δημιουργεί, να συνεργάζεται, να αμφισβητεί, να φροντίζει τον εαυτό του, να σέβεται τον άλλον και να κινείται με αυτονομία μέσα στην κοινωνία, τότε η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί.
Χρειαζόμαστε σχολείο.
Χρειαζόμαστε δασκάλους.
Απλώς ίσως χρειάζεται επιτέλους να τους επιτρέψουμε να κάνουν κάτι πολύ σημαντικότερο από το να «βγάλουν την ύλη».
Τι μπορούν να διεκδικήσουν σήμερα οι ελληνικές πόλεις;
Στα δύο προηγούμενα άρθρα αυτής της σειράς ξεκίνησα από μια απλή παρατήρηση.
Μήπως κάποιες μικρές και μεσαίες ελληνικές πόλεις βρίσκονται ήδη πιο κοντά στο μοντέλο της «πόλης των 15 λεπτών» απ’ όσο πιστεύουμε;
Στη συνέχεια χρησιμοποίησα τη Λαμία ως πρώτο case study και το ερώτημα έγινε πιο συγκεκριμένο:
Τι θα χρειαζόταν για να μετρήσουμε την πραγματική πρόσβαση στις καθημερινές ανάγκες, γειτονιά προς γειτονιά;
Υπάρχει όμως ένα τρίτο, απολύτως πρακτικό ερώτημα:
Ποιος θα χρηματοδοτήσει αυτή τη μετάβαση;
Η απάντηση είναι πιο ενδιαφέρουσα απ’ όσο περίμενα.
Δεν υπάρχει ένα μοναδικό ευρωπαϊκό «Ταμείο για τις πόλεις των 15 λεπτών».
Υπάρχει όμως ένα ολόκληρο οικοσύστημα ευρωπαϊκών και εθνικών χρηματοδοτικών εργαλείων, μέσα από το οποίο μπορούν να χρηματοδοτηθούν διαφορετικά κομμάτια της ίδιας στρατηγικής.
Και από σήμερα1η Σεπτεμβρίου 2026 υπάρχει πλέον μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ευκαιρία και για την Ελλάδα.
1. DUT 2026: η πρόσκληση που μιλά κυριολεκτικά για «15-minute City»
Η ευρωπαϊκή σύμπραξη Driving Urban Transitions (DUT) συγχρηματοδοτείται από το Horizon Europe και έχει τρεις βασικές διαδρομές μετάβασης.
Η μία ονομάζεται:
15-minute City Transition Pathway.
Δεν πρόκειται επομένως για έμμεση σύνδεση ενός γενικού περιβαλλοντικού προγράμματος με την ιδέα της πόλης των 15 λεπτών.
Εδώ η «15-minute City» αποτελεί το ίδιο το αντικείμενο της χρηματοδότησης.
Η DUT Call 2026 άνοιξε την 1η Σεπτεμβρίου 2026 και η πρώτη φάση υποβολής προτάσεων ολοκληρώνεται στις 17 Νοεμβρίου 2026.
Τα projects μπορούν να διαρκέσουν έως 36 μήνες και συνήθως αναμένεται να ζητούν συνολική χρηματοδότηση της τάξης του €1–2 εκατ.
Για την υποβολή απαιτείται διεθνές consortium τουλάχιστον τριών χρηματοδοτούμενων εταίρων από τρεις συμμετέχουσες χώρες και πρέπει να συμμετέχει τουλάχιστον μία δημοτική ή άλλη αστική αρχή.
Και η Ελλάδα συμμετέχει.
Η Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας έχει δεσμεύσει:
Ελληνική συμμετοχή στη DUT Call 2026 Ποσό
Συνολικός προϋπολογισμός ΓΓΕΚ €1.000.000
Μέγιστη χρηματοδότηση πρότασης με Έλληνα εταίρο €180.000
Μέγιστη χρηματοδότηση πρότασης με Έλληνα συντονιστή €220.000
Αυτό είναι σημαντικό.
Ένας ελληνικός Δήμος δεν χρειάζεται απλώς να παρακολουθεί τι κάνουν άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.
Μπορεί να συμμετάσχει στη δημιουργία και δοκιμή των επόμενων λύσεων.
2. Τι θέλει να χρηματοδοτήσει φέτος η Ευρώπη;
Οι τρεις θεματικές του 15-minute City Transition Pathway για το 2026 είναι αποκαλυπτικές.
1. Επαναχρησιμοποίηση υφιστάμενων αστικών δομών και χώρων
Όχι απαραίτητα νέες κατασκευές.
Επαναξιοποίηση όσων υπάρχουν ήδη και προσαρμογή τους στις νέες ανάγκες της πόλης.
2. Συντονισμός της μετάβασης στη βιώσιμη κινητικότητα
Εδώ η προσέγγιση είναι ευρύτερη από έναν ακόμη ποδηλατόδρομο.
Η DUT ζητά συνεργασία Δήμων, επιχειρήσεων, μεγάλων εργοδοτών, νοσοκομείων, πανεπιστημίων και παρόχων μεταφορών ώστε να αλλάξει συνολικά ο τρόπος καθημερινής μετακίνησης.
Περπάτημα.
Ποδήλατο.
Δημόσια συγκοινωνία.
Shared mobility.
Ακόμη και hybrid work και coworking μπορούν να εξεταστούν ως εργαλεία μείωσης των καθημερινών μετακινήσεων.
3. Οικονομίες γειτονιάς
Ίσως η πιο ενδιαφέρουσα θεματική.
Η DUT αναγνωρίζει κάτι που συχνά λείπει από τη δημόσια συζήτηση για την πόλη των 15 λεπτών:
Δεν αρκεί να μπορείς να περπατήσεις στη γειτονιά σου. Πρέπει να έχεις και λόγο να το κάνεις.
Καταστήματα.
Υπηρεσίες.
Μικρές επιχειρήσεις.
Εργασία.
Κοινωνική ζωή.
Καθημερινές ανάγκες.
Η αποδυνάμωση του τοπικού εμπορίου και η μεταφορά δραστηριοτήτων σε μεγάλες εγκαταστάσεις εκτός πόλης αυξάνει τις αναγκαστικές μετακινήσεις.
Επομένως η «πόλη των 15 λεπτών» δεν είναι μόνο πολεοδομική ή περιβαλλοντική πολιτική.
Είναι και πολιτική τοπικής οικονομικής ανάπτυξης.
3. ΕΣΠΑ: η μεγάλη ελληνική δεξαμενή χρηματοδότησης
Η DUT είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα για καινοτόμα διεθνή projects.
Δεν είναι όμως το μοναδικό — ούτε απαραίτητα το μεγαλύτερο — εργαλείο για τις ελληνικές πόλεις.
Στο ΕΣΠΑ 2021–2027, μέσω των Ολοκληρωμένων Χωρικών Επενδύσεων και της Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης, έχουν προβλεφθεί περίπου:
€1,1 δισ.
δημόσιας δαπάνης από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης για τη Βιώσιμη Αστική Ανάπτυξη στην Ελλάδα.
Και σε αυτά προστίθενται πόροι από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ και το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης.
Εδώ βρίσκεται πιθανότατα το μεγαλύτερο πεδίο εφαρμογής μιας ελληνικής στρατηγικής 15-minute city.
Γιατί μπορούν να ενταχθούν διαφορετικές παρεμβάσεις:
αναπλάσεις δημόσιου χώρου,
βιώσιμη κινητικότητα,
πεζή μετακίνηση και ποδήλατο,
προσβασιμότητα,
πράσινες υποδομές,
κοινωνικές υπηρεσίες,
ψηφιακές εφαρμογές,
πολιτισμός,
τοπική επιχειρηματικότητα.
Η Λαμία, που εξετάσαμε στο προηγούμενο άρθρο, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Η εγκεκριμένη Στρατηγική Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης 2021–2027 του Δήμου Λαμιέων διαθέτει €20 εκατ. επιλέξιμης δημόσιας δαπάνης, με χρηματοδότηση από το Πρόγραμμα «Στερεά Ελλάδα», το ΕΤΠΑ και το ΕΚΤ+.
Άρα πολλά από τα κομμάτια που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια «15-minute Lamia» έχουν ήδη χρηματοδοτικό πλαίσιο.
Το επόμενο βήμα είναι να συνδεθούν μεταξύ τους με έναν κοινό, μετρήσιμο στόχο.
4. European Urban Initiative: οι πόλεις ως εργαστήρια καινοτομίας
Υπάρχει και ένα διαφορετικό ευρωπαϊκό εργαλείο.
Η European Urban Initiative – Innovative Actions χρηματοδοτεί πόλεις ώστε να δοκιμάζουν καινοτόμες λύσεις στην πράξη.
Η τέταρτη πρόσκληση του 2026 διέθεσε:
EUI Innovative Actions – Call 4 Στοιχεία
Συνολικός προϋπολογισμός €60 εκατ.
Μέγιστη χρηματοδότηση ΕΤΠΑ (ERDF) ανά έργο €2 εκατ.
Μέγιστη διάρκεια έργου 2 χρόνια
Ελάχιστος πληθυσμός επιλέξιμης αστικής αρχής 25.000 κάτοικοι
Προτάσεις που υποβλήθηκαν 487
Κράτη-μέλη από τα οποία υποβλήθηκαν προτάσεις 26
Η πρόσκληση έχει πλέον κλείσει και τα αποτελέσματα αναμένονται τον Νοέμβριο 2026.
Η Ελλάδα ήταν 3η σε αριθμό υποβληθεισών προτάσεων, μετά την Ιταλία και την Ισπανία.
Αυτό δεν είναι απλώς στατιστικό. Υποστηρίζει ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα του άρθρου: οι ελληνικές πόλεις ήδη διεκδικούν ενεργά ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για αστική καινοτομία.
Υπάρχει όμως ένα στοιχείο που αξίζει να προσέξουμε.
Μετά την Ιταλία και την Ισπανία, η Ελλάδα ήταν τρίτη σε αριθμό προτάσεων.
Οι ελληνικές πόλεις επομένως δεν είναι απούσες από την ευρωπαϊκή αστική καινοτομία.
Το αντίθετο.
Υπάρχει ήδη σημαντική κινητοποίηση, οι ελληνικές πόλεις ήδη διεκδικούν ενεργά ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για αστική καινοτομία.
5. Horizon Europe – Cities Mission
Σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα βρίσκεται η ευρωπαϊκή αποστολή Climate-Neutral and Smart Cities.
Για την τρέχουσα πρόσκληση του 2026 διατίθενται συνολικά €85,5 εκατ., με προθεσμία την 8η Οκτωβρίου 2026.
Ένα από τα τρία θέματα αφορά άμεσα:
Ενεργειακά αποδοτικές αστικές και περιαστικές δημόσιες συγκοινωνίες, συμπληρωμένες από shared mobility.
Εδώ μπαίνουμε περισσότερο στον χώρο της έρευνας, της καινοτομίας, της τεχνολογίας και των μεγάλων διεθνών συνεργασιών.
Όμως το μήνυμα παραμένει το ίδιο:
Η Ευρώπη δεν χρηματοδοτεί πλέον την αστική κινητικότητα ως απομονωμένο τεχνικό ζήτημα.
Τη συνδέει με ενέργεια, κλιματική ουδετερότητα, ποιότητα ζωής και συνολικό σχεδιασμό της πόλης.
6. Και δεν είναι όλα τα ευρωπαϊκά εργαλεία «χρήματα για έργα»
Ένα καλό παράδειγμα είναι το URBACT.
Το URBACT λειτουργεί κυρίως ως ευρωπαϊκό δίκτυο ανταλλαγής τεχνογνωσίας, μεταφοράς καλών πρακτικών και ολοκληρωμένου αστικού σχεδιασμού.
Και εδώ υπάρχει ένα ελληνικό παράδειγμα που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή.
Κομοτηνή.
Η πρακτική «Accessible City for All» της Κομοτηνής αναγνωρίστηκε ως URBACT Good Practice.
Σήμερα ο Δήμος Κομοτηνής είναι επικεφαλής εταίρος του ευρωπαϊκού Transfer Network CALL – Accessible City for ALL, μέσω του οποίου η εμπειρία της πόλης μεταφέρεται σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.
Τα αποτελέσματα της Κομοτηνής είναι εντυπωσιακά:
περίπου 20 km προσβάσιμων διαδρομών,
90% των σχολικών κτιρίων προσβάσιμα,
47 από τις 60 παιδικές χαρές προσβάσιμες,
75% των δημοτικών κτιρίων προσβάσιμα,
προσβάσιμες αθλητικές εγκαταστάσεις, πανεπιστήμιο και άλλες βασικές υποδομές.
Αυτό μας δείχνει κάτι πολύ σημαντικό.
Η ελληνική πόλη δεν χρειάζεται πάντα να εισάγει την καλή πρακτική από το εξωτερικό. Μπορεί και να την εξάγει.
Ένας χάρτης χρηματοδότησης αντί για ένα πρόγραμμα
Αν συγκεντρώσουμε τα βασικά εργαλεία, η εικόνα γίνεται πιο καθαρή:
